NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG VỀ DỰ KIẾN HỢP NHẤT CHUẨN MỰC KIỂM KÊ KẾ TOÁN KHÍ NHÀ KÍNH.

Một thay đổi rất đáng chú ý đang diễn ra trong hệ thống tiêu chuẩn kiểm kê và báo cáo khí nhà kính toàn cầu. Ngày 29/7/2026, GHG Protocol công bố bước phát triển mới trong quan hệ hợp tác chiến lược với Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO), theo đó hai bên sẽ tiến tới xây dựng một tiêu chuẩn toàn cầu duy nhất, hài hòa và đồng thương hiệu ISO–GHG Protocol cho kiểm kê và báo cáo khí nhà kính ở cấp tổ chức/doanh nghiệp. Đây là bước phát triển tiếp theo của quan hệ đối tác chiến lược ISO–GHG Protocol đã được công bố từ tháng 9/2025, với mục tiêu giảm sự phân mảnh giữa các hệ thống phương pháp luận và hình thành một ngôn ngữ chung cho hoạt động đo lường, kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính trên phạm vi toàn cầu. Cần hiểu chính xác rằng đây không đơn thuần là việc “ghép ISO 14064-1 với GHG Protocol”. Theo kế hoạch hiện nay, tiêu chuẩn hợp nhất sẽ tích hợp ISO 14064-1 với các cấu phần quan trọng ở cấp doanh nghiệp của GHG Protocol, bao gồm Corporate Accounting and Reporting Standard, Scope 2 Guidance, Scope 3 Standard và Actions and Market Instruments (AMI). Mục tiêu là khắc phục tình trạng doanh nghiệp hiện phải đối chiếu và vận hành song song nhiều hệ thống yêu cầu, đồng thời tăng tính nhất quán, khả năng so sánh và khả năng tương tác giữa dữ liệu phát thải được lập theo ISO và theo GHG Protocol. 

Theo lộ trình được công bố ngày 29/7/2026, ISO và GHG Protocol dự kiến thực hiện đợt tham vấn công khai tích hợp vào quý II/2027 (Q2/2027) và hướng tới công bố tiêu chuẩn hợp nhất cuối cùng vào quý IV/2028 (Q4/2028). Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý rằng đây là các mốc thời gian dự kiến trong kế hoạch phát triển tiêu chuẩn, không nên diễn đạt như những thời hạn pháp lý hoặc ngày ban hành đã được ấn định chắc chắn. Quá trình xây dựng tiêu chuẩn vẫn phải trải qua tham vấn các bên liên quan, xử lý ý kiến kỹ thuật, quy trình quản trị và phê duyệt của hai hệ thống ISO và GHG Protocol. Vì vậy, lịch trình này vẫn có khả năng được điều chỉnh trong quá trình phát triển. 

Một vấn đề quan trọng khác là thuật ngữ phân loại phát thải. ISO 14064-1:2018 hiện hành không tổ chức toàn bộ kiểm kê theo cấu trúc “Scope 1 – Scope 2 – Scope 3” giống GHG Protocol. ISO 14064-1 xác định 06 nhóm phát thải và loại bỏ khí nhà kính (GHG inventory categories) gồm: phát thải và loại bỏ GHG trực tiếp; phát thải gián tiếp từ năng lượng nhập vào; phát thải gián tiếp từ vận tải; phát thải gián tiếp từ sản phẩm mà tổ chức sử dụng; phát thải gián tiếp liên quan đến việc sử dụng sản phẩm của tổ chức; và các phát thải gián tiếp từ những nguồn khác.

Trong khi đó, Scope 1, Scope 2 và Scope 3 là cấu trúc phân loại gắn đặc biệt với GHG Protocol và sau đó được sử dụng rộng rãi trong hệ sinh thái báo cáo phát triển bền vững và công bố thông tin khí hậu, trong đó có GRI và IFRS S2. Về nguyên tắc, Scope 1 tương ứng với phát thải trực tiếp; Scope 2 tập trung vào phát thải gián tiếp từ năng lượng mua hoặc nhập vào; còn Scope 3 bao phủ các phát thải gián tiếp khác trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, không nên hiểu sáu category của ISO 14064-1 và ba Scope của GHG Protocol là hai hệ thống có thể ánh xạ 1:1 một cách máy móc. Chúng có logic phân nhóm và mục đích trình bày khác nhau, mặc dù có thể xây dựng bảng mapping để phục vụ kiểm kê và báo cáo.

Chính sự khác biệt này là một trong những lý do việc hài hòa ISO và GHG Protocol có ý nghĩa lớn. Nếu dự án thành công theo định hướng hiện nay, doanh nghiệp trong tương lai có thể không còn phải duy trì hai “ngôn ngữ” kiểm kê tương đối khác nhau — một bên theo ISO 14064-1 và một bên theo GHG Protocol — mà có thể dựa trên một nền tảng phương pháp luận chung, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu kiểm kê, báo cáo, công bố thông tin khí hậu và xác minh độc lập.

Đối với doanh nghiệp đang xây dựng hệ thống GHG/MRV hiện nay, điều này không có nghĩa là nên chờ đến năm 2028 mới triển khai. ISO 14064-1:2018 hiện vẫn là phiên bản ISO đang có hiệu lực và GHG Protocol hiện hành vẫn tiếp tục được sử dụng. Cách tiếp cận phù hợp trong giai đoạn chuyển tiếp là thiết kế dữ liệu theo hướng có khả năng mapping đồng thời giữa ISO categories và GHG Protocol Scope 1–2–3, thay vì khóa cấu trúc dữ liệu vào duy nhất một hệ thống. Đây cũng là cách chuẩn bị tốt hơn cho quá trình chuyển đổi sang tiêu chuẩn ISO–GHG Protocol hợp nhất khi tiêu chuẩn mới chính thức được ban hành.