BẢN TIN PHÂN TÍCH AZITECH/GREEN GO VỀ CÁC CẬP NHẬT CỦA CBAM

Hiện nay, CBAM bao phủ 569 mã sản phẩm CN 8. Ba đề xuất thể chế về việc mở rộng CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn từ năm 2028 dự kiến bổ sung từ 180 đến 283 mã, có khả năng đưa máy móc, phương tiện vận tải, thiết bị điện, đồ nội thất, dụng cụ kim khí, thiết bị quang học và thiết bị y tế vào phạm vi điều chỉnh. Đặc biệt, 154 mã được cả Hội đồng EU và Nghị viện châu Âu cùng ủng hộ cần được doanh nghiệp quan tâm ngay từ bây giờ.

Vì sao nội dung này quan trọng? Tại sao? Bằng cách nào? Điều gì thay đổi?

TẠI SAO — CBAM đang chuyển từ vật liệu cơ bản sang sản phẩm hoàn chỉnh?

Giai đoạn đầu của CBAM chủ yếu tập trung vào các vật liệu thượng nguồn có cường độ carbon cao. Đề xuất mở rộng từ năm 2028 hướng đến các sản phẩm hạ nguồn có chứa những vật liệu này, qua đó chuyển mức độ ảnh hưởng sang các nhà sản xuất, doanh nghiệp lắp ráp, nhà xuất khẩu và chủ sở hữu thương hiệu. BẰNG CÁCH NÀO?

Thông qua mã sản phẩm, dữ liệu phát thải hàm chứa, chứng chỉ CBAM và hoạt động xác minh. Việc một sản phẩm có thuộc phạm vi CBAM hay không phụ thuộc vào mã phân loại CN 8. Khi sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh, nhà nhập khẩu phải thực hiện nghĩa vụ liên quan đến:

• Phát thải hàm chứa trong sản phẩm;
• Việc mua và nộp chứng chỉ CBAM;
• Dữ liệu và bằng chứng xác minh.

Những nhà cung cấp không thể cung cấp dữ liệu sản phẩm đáng tin cậy có thể bị áp dụng các giá trị phát thải mặc định mang tính thận trọng và thường bất lợi hơn. ĐIỀU GÌ THAY ĐỔI?

Dữ liệu carbon cấp sản phẩm trở thành hạ tầng thương mại. Chỉ có kiểm kê khí nhà kính ở cấp doanh nghiệp là không còn đủ. Doanh nghiệp cần có dữ liệu có thể truy xuất theo:

• Sản phẩm;
• Mã linh kiện;
• Vật liệu;
• Quy trình sản xuất;
• Nhà cung cấp.

LCA và hệ thống tính dấu chân carbon sản phẩm đang trở thành một phần của quá trình định giá, mua hàng và ra quyết định tiếp cận thị trường. 1. CBAM hiện đã trở thành nghĩa vụ thanh toán CBAM không còn chỉ là một hoạt động báo cáo. Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, các nhà nhập khẩu hàng hóa thuộc phạm vi CBAM phải mua và nộp số lượng chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải hàm chứa trong hàng hóa nhập khẩu. Khi dữ liệu phát thải riêng của nhà cung cấp không có sẵn hoặc không thể xác minh, nhà nhập khẩu có thể phải sử dụng giá trị phát thải mặc định. Các giá trị mặc định này được thiết kế theo hướng thận trọng.

Điều đó có nghĩa là thiếu dữ liệu có thể trực tiếp làm gia tăng chi phí carbon. Vì vậy, câu hỏi kinh doanh đã chuyển từ: “Chúng ta có thể nộp báo cáo hay không?” sang “Chúng ta có thể bảo vệ và giải trình dữ liệu sản phẩm, giả định chi phí và mức giá của mình hay không?”

2. Ba cơ quan, ba đề xuất về phạm vi mở rộng Tính đến tháng 7 năm 2026, việc mở rộng CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn vẫn đang trong quá trình đàm phán. Ba quan điểm thể chế đều chỉ ra cùng một hướng đi, nhưng khác nhau về mức độ mở rộng. Đề xuất của Ủy ban châu Âu — ngày 17 tháng 12 năm 2025, đề xuất bổ sung 180 mã sản phẩm. Các chương hàng hóa chính bao gồm:

• Máy móc;
• Phương tiện vận tải;
• Sản phẩm bằng sắt hoặc thép;
• Thiết bị điện;
• Đồ nội thất;
• Thiết bị quang học và y tế;
• Các sản phẩm kim loại khác;
• Sản phẩm bằng đồng.

Cách tiếp cận chung của Hội đồng EU.

Ngày 12 tháng 6 năm 2026, đề xuất bổ sung 197 mã và loại bỏ 3 mã. Cấu trúc đề xuất nhìn chung tương tự đề xuất của Ủy ban châu Âu, nhưng mở rộng thêm sang nhóm dụng cụ và dao kéo thuộc Chương 82.

Quan điểm của Ủy ban Môi trường Nghị viện châu Âu (06/7/2026), đề xuất bổ sung 283 mã sản phẩm. Đề xuất này mở rộng sâu hơn sang:

• Thép;
• Nhôm;
• Hóa chất hữu cơ;
• Thiết bị đường sắt;
• Các nhóm sản phẩm hạ nguồn khác.

Phạm vi cuối cùng sẽ được xác định thông qua quá trình lập pháp của EU. Do đó, doanh nghiệp cần xem các con số này là quan điểm đàm phán, chưa phải danh mục pháp lý cuối cùng. 3. Những nội dung có khả năng được giữ lại cao nhất Cách hữu ích nhất để đọc ba danh mục không phải là chờ đợi một con số cuối cùng duy nhất, mà là phân biệt giữa phần đã có sự đồng thuận và phần vẫn đang được đàm phán. 180 mã của Ủy ban châu Âu là đường cơ sở thực tế. Danh mục này xác định định hướng chính sách cốt lõi và nhiều khả năng sẽ trở thành nền tảng cho quá trình thảo luận cuối cùng. 154 mã được cả Hội đồng EU và Nghị viện châu Âu cùng ủng hộ là danh sách cần ưu tiên theo dõi.

Do cả hai cơ quan đồng lập pháp đều ủng hộ, các mã này có xác suất tương đối cao được giữ lại trong phương án thỏa hiệp cuối cùng. 46 mã chỉ được Hội đồng đề xuất và 129 mã chỉ được Nghị viện đề xuất vẫn là nội dung đàm phán. Các doanh nghiệp kinh doanh những sản phẩm này cần theo dõi sát quá trình đàm phán ba bên, nhưng không nên coi chúng là quy định pháp luật đã được chốt. Tuy nhiên, định hướng chiến lược đã rất rõ ràng: CBAM đang dịch chuyển xuống hạ nguồn, từ nguyên liệu thô và bán thành phẩm sang các sản phẩm hoàn chỉnh. 4. Ba tầng tác động đối với doanh nghiệp 4.1. Chi phí trực tiếp từ chứng chỉ CBAM Khi một sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh, lượng phát thải hàm chứa sẽ ảnh hưởng đến số lượng chứng chỉ CBAM mà nhà nhập khẩu phải nộp. Hiệu quả carbon của sản phẩm vì vậy trở thành một bộ phận của tổng chi phí hàng hóa sau khi nhập khẩu. 4.2. Chi phí triển khai gián tiếp Doanh nghiệp sẽ cần đầu tư vào:

• Nhân sự;
• Phối hợp với nhà cung cấp;
• Hệ thống dữ liệu;
• Xác minh;Hồ sơ và tài liệu;
• Phối hợp giữa nhiều phòng ban.

Đối với nhiều doanh nghiệp, các chi phí vận hành này có thể lớn hơn cả chi phí mua chứng chỉ CBAM, đặc biệt trong chu kỳ triển khai đầu tiên. 4.3. Sự thay đổi mang tính cơ cấu về trách nhiệm Gánh nặng đang chuyển từ các nhà sản xuất nguyên liệu sơ cấp sang:

• Nhà sản xuất linh kiện;
• Doanh nghiệp lắp ráp;
• Nhà sản xuất thành phẩm;
• Nhà xuất khẩu;
• Chủ sở hữu thương hiệu.

Kiểm kê carbon ở cấp tập đoàn hoặc cấp doanh nghiệp không thể thay thế bằng chứng ở cấp sản phẩm. 5. Năm hành động cần bắt đầu ngay 5.1. Lập bản đồ sản phẩm xuất khẩu sang EU theo mã CN 8

Doanh nghiệp cần xây dựng bản đồ ở cấp sản phẩm và phân biệt:

• Danh sách 154 mã có xác suất cao;
• Các mã vẫn đang trong quá trình đàm phán.

5.2. Kiểm tra ngưỡng miễn trừ: Mô phỏng tổng khối lượng nhập khẩu hằng năm ở cấp nhà nhập khẩu và trên toàn bộ các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh. Không nên đánh giá riêng lẻ từng lô hàng hoặc từng SKU. 5.3. Thay thế giá trị mặc định bằng dữ liệu đo lường thực tế: Ưu tiên xây dựng dữ liệu đường cơ sở cho các sản phẩm có khả năng cao thuộc phạm vi mở rộng. Cần xác định:

• Vật liệu nào đóng góp phát thải lớn nhất;
• Quy trình nào tạo ra nhiều phát thải nhất;
• Nhà cung cấp nào ảnh hưởng lớn nhất đến dấu chân carbon sản phẩm.

5.4. Xây dựng các kịch bản giá chứng chỉ CBAM Chuyển các kịch bản giá carbon thành tác động cụ thể đối với:

• Báo giá;
• Biên lợi nhuận;
• Hợp đồng;
• Hoạt động mua hàng;
• Lựa chọn nguồn cung.

Doanh nghiệp cần quyết định rõ chi phí carbon và nghĩa vụ cung cấp dữ liệu sẽ được phân bổ như thế nào giữa nhà cung cấp và khách hàng. 5.5. Sử dụng LCA để xác định cơ hội giảm phát thải Áp dụng phương pháp theo ISO 14040, ISO 14044 và ISO 14067 để:

• Xác định các điểm nóng carbon;
• Đánh giá phương án thay thế vật liệu;
• Đánh giá giải pháp năng lượng;
• Cải tiến quy trình;
• Tối ưu logistics.

Mục tiêu không chỉ là tuân thủ, mà còn là tạo ra chi phí sản phẩm thấp hơn và có khả năng giải trình tốt hơn. 5.6. Lộ trình: Khoảng 18 tháng để chuẩn bị

Tháng 9 năm 2026, Nghị viện châu Âu dự kiến xác lập quan điểm tại phiên họp toàn thể. Quý IV năm 2026, Các cuộc đàm phán ba bên dự kiến sẽ định hình danh mục mở rộng cuối cùng. Ngày 1 tháng 1 năm 2028, Việc mở rộng CBAM sang các sản phẩm hạ nguồn dự kiến bắt đầu có hiệu lực. Lịch trình chính xác vẫn có thể thay đổi, nhưng thời gian chuẩn bị là tương đối ngắn. Việc phân loại sản phẩm, thu thập dữ liệu nhà cung cấp, xác minh và xây dựng mô hình LCA không thể được thiết lập một cách đáng tin cậy vào phút cuối. 5.7. Quan điểm của Azitech/Green Go CBAM không nên chỉ được hiểu là một loại phí mới áp dụng tại biên giới. Đây là một ngưỡng tiếp cận thị trường được xây dựng trên nền tảng quản trị dữ liệu. Các doanh nghiệp có dữ liệu sản phẩm đáng tin cậy và có thể xác minh sẽ duy trì được khả năng đàm phán với:

• Nhà nhập khẩu;
• Khách hàng;
• Nhà cung cấp.

Ngược lại, những doanh nghiệp không có dữ liệu nhiều khả năng sẽ phải chấp nhận giá trị mặc định của EU, cùng với các chi phí và hệ quả thương mại phát sinh. Đối với phần lớn doanh nghiệp sản xuất, điểm khởi đầu thực tế không phải là mô hình hóa toàn bộ sản phẩm cùng một lúc. Doanh nghiệp nên bắt đầu với danh mục sản phẩm xuất khẩu chủ lực sang EU, xây dựng dấu chân carbon sản phẩm phù hợp với ISO 14067 và ISO 14044, đồng thời thiết lập một quy trình dữ liệu có thể lặp lại và mở rộng sang các SKU khác.

--

KẾT LUẬN NGẮN: Đối với doanh nghiệp đã có dữ liệu, năm 2028 là một sự điều chỉnh. Đối với doanh nghiệp không có dữ liệu, năm 2028 có thể trở thành một mức giá bị áp đặt.